Evenaarplein
Wat gebeurt er als je bewoners écht betrekt bij de inrichting van hun buurt? Op het Evenaarplein in Rotterdam-Oosterflank werkten wij samen met buurtbewoners, de gemeente en partners aan nieuwe plannen voor het plein, vanuit groene placemaking, niet vanuit blauwdrukken.
Placemaking is een waardevol proces van testen en leren. Het is geen tijdelijke ‘leuke actie’, maar bouwt voort op de lokale energie die er is. Het kan klein beginnen, met een gesprek, een kleurrijke picknicktafel of een grote pan soep. Groene placemaking stimuleert vergroening van de buitenruimte én tegelijkertijd ook ontmoeting in de wijk. Zo werk je samen met bewoners aan een klimaatadaptieve wijk. Een wijk die zich aanpast aan een veranderend klimaat.
De Placemaking Game en picknicktafels
De Placemaking Game was het startpunt van het Evenaarplein-traject van Studio Bas Sala. Met dit instrument inventariseren bewoners, ambtenaren en stadmakers samen de locatie en worden individuele ideeën gebundeld tot een gezamenlijke visie voor de plek. De game zorgt ervoor dat de visie direct tot een concreet proces met rollen en actiepunten uitgewerkt wordt. De deelnemers wordt gestimuleerd om hun eigen perspectief en ervaring in te zetten voor de verdere ontwikkeling van een actievere, groenere en aantrekkelijkere openbare ruimte.
Voor het Evenaarplein betekende dit een ommekeer: van een grote, stenige vlakte in het hart van Oosterflank naar een groene, kleurrijke ontmoetingsplek met ruimte voor activiteiten. Het doel was een verschuiving van een transitieruimte naar een verblijfsruimte. Hoewel basiselementen, zoals het kunstwerk van Toni Burgering en de platanen al aanwezig waren, ontbrak het vooral aan kleur en plekken voor ontmoeting.
Om het project aan te kondigen en meteen een eerste stap te zetten zijn na de game samen met de gemeente en bewoners twee picknicktafels in vrolijke kleuren geschilderd. Simpel, zichtbaar en uitnodigend. De kleurrijke picknicktafels tafels werden het beginpunt van een traject waarbij het plein langzaam maar zeker meer gezicht én gebruik kreeg. Bewoners haakten aan, er kwamen meer ideeën, en het plein begon te leven.
Analysetabel
Aanwezigheid en Activatie
In de herfst van 2024 begon Studio Bas Sala met het eerste programmadeel op het Evenaarplein. Niet met complexe plannen of ingewikkelde praat, maar met hout, hamers, soep en voetbal. Een opvallende gele container werd op het plein geplaatst en diende als opslagplaats en uitvalsbasis. We gingen letterlijk aan de slag om verhalen van buurtbewoners op te vangen en te werken aan sociale verbondenheid.
Tijdens het bouwen van houten monsters, het koken van geurige soepen en potjes driedelig voetbal op het plein ontstonden vanzelf de gesprekken. Bewoners spraken over het plein, de buurt en over wat zij misten of juist graag terug zouden zien op het Evenaarplein. Met een kop warme thee of koffie leerden buurtbewoners elkaar kennen en deelden zij kleurrijke ideeën. Opvallend genoeg ging het gesprek nauwelijks over hondenpoep of parkeerproblemen; de focus lag vooral op positieve plannen en wensen voor het plein.
Zo bleek er een grote wens voor meer groen. Niet het standaard groen van heggen en struiken, maar kleurrijke bloemen. De kinderen van basisschool De Pionier tekenden hun ideale plein op kleurplaten vol vrolijke bloemen, planten, insectenhotels en speelplekken. Al die beelden en ideeën vormden samen de input voor het tweede deel van het programma, het testen.
Na afloop van het winterdeel gingen Studio Bas Sala en de gemeente met elkaar in gesprek over de volgende concrete stappen. Daarbij werd een belangrijke afspraak gemaakt: het placemakingtraject zou niet losstaan van het gemeentelijke ontwerpproces, maar juist het vertrekpunt vormen voor de herinrichting van het plein. De ideeën van bewoners werden serieus genomen en eerst getest binnen het placemakingtraject, zodat de opbrengsten konden dienen als basis voor duurzame, permanente aanpassingen op het Evenaarplein.
In het voorjaar van 2025 startte het tweede deel van het placemaking traject. En dat vroeg om creativiteit, want de wijk Oosterflank heeft gemiddeld gezien een lage participatiegraad. Hoe bereik je mensen die minder snel uit zichzelf actie ondernemen? Studio Bas Sala ging langs de deuren. Letterlijk. Gewoon aanbellen, een flyer afgeven en een praatje maken. Zo kreeg het team een gezicht in de wijk en werden bewoners persoonlijk uitgenodigd om mee te doen. Het team van Studio Bas Sala was veel en frequent aanwezig, zodat de activiteit op het plein zichtbaar werd en er meerdere momenten waren waarop bewoners aan konden haken. Het samengestelde programma was divers en sprak een brede groep mensen aan. In een chatgroep werden updates gedeeld met bewoners en konden ze contact houden met elkaar.
Groene vingers en twee linkerhanden
Het tweede programma op het Evenaarplein stond helemaal in het teken van bouwen. Samen bouwen, met bewoners van de wijk. Iedereen kon meedoen: jong en oud, met of zonder schroefervaring. In eerste instantie was het plan om het plein letterlijk kleur te geven door het oppervlak te schilderen in vrolijke gekleurde vlakken. De afspraken met de gemeente lagen al op tafel, maar op het laatste moment werd de stekker eruit getrokken: de tegels mochten toch niet beschilderd worden. Een flinke tegenvaller. Studio Bas Sala moest omschakelen en snel nieuwe plannen maken om tóch kleur en levendigheid aan het plein toe te kunnen voegen.
In plaats van de vloer werd gekozen voor het bouwen van houten objecten die in vrolijke kleuren geschilderd werden. Studio Bas Sala verwerkte de ideeën van bewoners in het ontwerp voor drie houten objecten en bereidde de materialen voor. Samen met bewoners werden de objecten in elkaar getimmerd. Sommige deelnemers hielden voor het eerst in hun leven een schroeftol vast, anderen hadden meer ervaring. Kennis en kunde werden zo gedeeld en het plein kreeg er drie opvallende nieuwe toevoegingen bij.
Het ander doel van de objecten was zones van ontmoeting te creëren op het plein. Door het plein op te delen kreeg het zijn menselijke maat terug. Daarnaast werden de verkeersstromen over het plein gedwongen andere routes te nemen.
Het eerste object was de Gele Oase: een zitplek met geïntegreerde plantenbakken. Het ontwerp was bedacht vanuit de wens van bewoners om meer tegenover elkaar te kunnen zitten, in plaats van in een rijtje langs de randen van het plein. De Gele Oase nodigt uit om even te rusten, een praatje te maken met een buur, of gewoon te genieten van de bloemen. Je kunt er zelfs een appeltje plukken. Het object stond midden op het plein, reisde later een stukje over het plein om te testen wat de beste plek zou zijn.
Het tweede object werd de vlonder met een poort. Het is een soort houten doorgang die nieuwe hoogtes bracht op het voorheen vlakke en lege plein. Het gaf het plein een nieuwe schaal en doorbrak het gevoel van ‘alleen maar steen’. Waar je eerder snel doorheen liep, ontstond nu een plek die even je aandacht vroeg. De vlonder maakte het plein knusser en functioneler. Op de vlonder werd gezeten en gegeten, gespeeld en een modeshow gehouden. Ook remde het scooters af die ongewenst over het plein scheurden.
Het derde object was de jeu de boulesbaan mét een geïntegreerde plantenbak. Na het bouwen van de baan kwam de lokale Jeu de Boules Vereniging Francophiles om de spelregels uit te leggen. Het bleek een succes en buurtbewoners speelden er graag gedurende de zomerdagen.
Vergroening en biodiversiteit liep als een rode draad door het hele traject. In alle objecten werden bloemen geïntegreerd. De gemeente wilde groen. De bewoners ook maar bedoelde bloemen. Dat is net wat het verschil maakt tussen tekentafeldiscussies en letterlijk op een plek dingen testen. Het gaat om de details en elkaar goed begrijpen. In eerste instantie wilde de gemeente voor planten en grond zorgen, maar dat bleek later toch lastig haalbaar en kostte veel vergadertijd. Het was een belangrijk moment dat Studio Bas Sala zelf de regie nam en de inkoop van planten en grond op zich nam. Zo raakte het momentum van de placemaking niet verloren. En was een mooi leermoment voor de gemeente. In het strakke organisatiemodel is weinig ruimte om snel te kunnen schakelen.
Langs de randen van het plein werden bakken vol rode, oranje en roze bloemen geplaatst. Tegels werden gewipt om plaats te maken voor bloemvakken. Het nieuwe groen zorgde voor koelere plekken op hete zomerdagen en kon water opnemen bij grote regenval: mooie klimaatadaptieve ingrepen die nodig zijn voor een leefbare stad in het veranderende klimaat.
Deze actie trok veel mensen die mee wilden doen en had een grote impact op de sfeer van het plein. De opvallende bloemen trokken je aandacht. Al van ver kwam het kleurrijke evenaarplein je visueel tegemoet.. Eenmaal op het plein zorgde het groen voor een afscheiding tussen de weg en het plein. De rode bloemen geven het plein een heldere identiteit én zorgden ervoor dat de ruimte prettiger aanvoelde: vriendelijker, uitnodigender en vrolijker.
Buurtfeest: een eind en een begin
Op 4 juli werd op feestelijke wijze de metamorfose van het Evenaarplein gevierd. Wat ooit een stenig, leeg plein was, was in korte tijd veranderd in een kleurrijke en uitnodigende plek vol groen, zitplekken en ruimte voor ontmoeting. Samen met bewoners van Oosterflank werd er wekenlang gebouwd, geplant, geschilderd en geschroefd. Door hitte en regenbuien heen. De afsluiting van het placemaking traject werd dan ook echt een feestje, vol activiteiten, ontmoetingen en verhalen van de mensen die het plein nieuw leven inbliezen.
Het buurtfeest bood een gevarieerd programma. Op het gloednieuwe vlonder vond een modeshow plaats, georganiseerd door Gracia Willemstein, waar buurtbewoners hun tweedehands kleding toonden. Wethouder Ronald Buijt gooide een balletje mee op de jeu de boulesbaan en kreeg een rondleiding over het plein. Kunsthistoricus Isala Leijdekkers vertelde namens CBK Rotterdam over het kunstwerk van Toni Burgering dat al jaren een opvallende plek op het plein inneemt. Ook het Buurtpreventieteam was aanwezig om te delen wat zij doen voor de veiligheid en betrokkenheid in de wijk. Verder presenteerden de initiatiefnemers van het Groene Ommetje Oosterflank hun groene routes door de wijk. Bij de stand van Rotterdams Weerwoord konden bezoekers tips en inspiratie ophalen over klimaatvriendelijke vergroening van hun eigen straat of tuin. Uiteraard was er popcorn, limonade en een gezamenlijk diner met nasi gekookt door buurtbewoner Wilma.
Na het buurtfeest en in de zomerperiode werden de nieuwe elementen op het plein getest in de praktijk. De gemeente heeft de ervaringen en testresultaten verwerkt in het nieuwe permanente ontwerp voor het plein.
De viering op 4 juli was dan ook niet alleen een afsluiting, maar ook een nieuw begin. De objecten, zoals de Gele Oase, vinden elders een nieuwe plek om de publieke ruimte te activeren en verblijfsplekken te stimuleren.
Locatie en website
Meer info:
Ontwerp en productie: Studio Bas Sala
Projectmedewerkers: Bas Sala, Mara Versteegen, Carla Coster, Jan Melis, Lindy Hengst, Lieke van der Meer, Ilse Bouwman en Renee Visser
Grafisch ontwerp en tekeningen: Tina Siehoff
Dank aan Gemeente Rotterdam, Wijkraad Oosterflank en OBS de Pionier en natuurlijk alle betrokken bewoners.